Enteresan Haber

Divanü Lügati’t Türk için öldürülen bilim adamları
HABER » Biliyonmu » Divanü Lügati’t Türk için öldürülen bilim adamları » Güncelleme Tarihi: 07 Eylül 2022 1:42

Divanü Lügati’t Türk için öldürülen bilim adamları

Kaşgarlı Mahmud un kaleme aldığı meşhur eseri Divanü Lügati’t Türk ü tercüme etmek isteyen çok sayıda Türk bilim adamı Rus ve Çinliler tarafından öldürüldü. İşte Rus ve Çinliler tarafından katledilen Türk bilim adamları…

Dünya üzerinde hiç bir kitap, basımı için bu kadar çok sayıda bilim adamının can vermesine sebep olmamıştır. Bu kitabın ismi; Divanü Lügati’t Türk, yazarı da büyük bilgin Kaşgarlı Mahmud.

Kaşgarlı Mahmud un Türkçe nin ilk büyük sözlüğü ve ilk Türk ansiklopedisi olan Divanü Lügati’t Türk, tam 800 yıl boyunca ortada yoktu, tıpkı bir diğer kitabı Kitab’ül Cevahir gibi…

Divanü Lügati’t Türk kitabının bulunması

Divanü Lügati’t Türk, geçtiğimiz yüzyılın başında, Ali Emiri tarafından bulundu. Avrasya Yazarlar Birliği Genel Başkanı Yakup Deliömeroğlu, kitabın bulunuşunu şöyle anlatıyor:

“Kitabı sahaflarda Ali Emiri Efendi buldu. Ali Emiri Efendi, kitabı satın aldığında duyduğu sevincini şu şekilde dile getirir: ‘Bu kitabı aldım, eve geldim. Yemeği içmeği unuttum… Bu kitabı sahaf Burhan 33 liraya sattı. Fakat ben bunu birkaç misli ağırlığındaki elmaslara, zümrütlere değişmem.’ Büyük bir coşku içinde olan Ali Emiri Efendi kitabını kimseye göstermek istemedi. Hem kitabı kıskanıyor ve hem de kaybolmasından endişe ediyordu.

Devrin ünlü simaları Ziya Gökalp ve Fuad Köprülü gibi şahıslar, Ali Emiri Efendi nin Divanü Lügati’t Türk’ü bulduğunu işitmiş ve görmek istemişlerse de Ali Emiri Efendi onları kitaba yanaştırmamıştı. Kitabı sadece çok güvendiği Kilisli Rıfat Efendi’ye gösteriyordu.

Ali Emiri Efendi satın aldığında, kitap hırpalanmış ve yıpranmış bir vaziyetteydi. Şirazeleri çözülmüş, formaları dağılmış, sayfaları birbirine karışmış ve numaraları da yoktu. Bu sebeple kitabın eksik mi, tam mı olduğu belli değildi. Ali Emiri Efendi bunun tespitini Kilisli Rıfat Efendi ye yaptırdı.

Kilisli Rıfat Efendi, iki ay müddetle kitabı üç kere okudu, karışmış sayfaları yerli yerine koydu ve numaralandırdı. Daha sonra da kitap Matbaa-i Amire de üç yıl süren bir maceranın ardından basıldı.”

Divanü Lügati’t Türk için katledilen Türk bilim adamları

Yakup Deliömeroğlu, kitabı kendi dillerine tercüme etmek isteyen çok sayıda Türk bilim adamının da bu yolda Rus ve Çinliler tarafından şehit edildiğini söylüyor. İşte Rus ve Çinliler tarafından katledilen Türk bilim adamları…

Divanü Lügati’t Türk, Türk’ün Türk dünyasında ilk tercüme girişimi Azerbaycan da oldu. Sovyet Bilimler Akademisi nin Azerbaycan Şubesi, bu iş için Halid Said Hocayev i görevlendirir. Hocayev, 1935-37 yıllarında bu görevi tamamlar. Fakat Hocayev ve yardımcılarının başarısının mükafatı, ölüm olur.

1937 yılında bu kez meşhur Uygur şairi Kutluk Şevki ve eğitimci şair Muhammed Ali Divanü Lügati’t Türk ü Uygurca ya tercüme ettikleri için katledilirler ve bütün çalışmaları yakılır. Kutluk Şevki, hac yolculuğu sırasında uğradığı İstanbul dan Kilisli baskısını alarak ülkesine götürmüştür. Bilim dünyasına hizmet için giriştikleri iş, kendi sonlarını hazırlar.

Uygurlar, 1944 yılında Şarki Türkistan Devleti ni kurduklarında, ilk iş olarak Divanü Lügati’t Türk ün tercümesi işine girişirler. Bu iş için meşhur alim İsmail Damollam görevlendirilir. Birinci cildin tercümesi tamamlanmıştır ki, ile Çin anlaşarak Şarki Türkistan Devleti ortadan kaldırılır ve İsmail Damollam öldürülür.

Şarki Türkistan ın Kızıl Çin tarafından işgal edilmesinden sonra Uygur bölgesinde Sinjang Özerk Yönetimi kurulur. Kaşgar bölgesinin Valisi Seyfulla Seyfullin, maddi kaynak da ayırarak tanınmış şair ve tarihçi Ahmed Ziyaî yi, Divanü Lügati’t Türk ün tercümesi için resmen görevlendirir.

1952-54 yılları arasında Divanın tercümesi tamamlanır ve Pekin e basılması için gönderilir. Baskının giderleri de Kaşgar valiliği bütçesinden ayrılmıştır. Ancak Pekin “karşı devrimcilik ve milliyetçilik” suçlamaları ile Ahmet Ziyaî yi 20 yıl ağır hapse mahkûm eder ve Ziyaî cezaevinde işkence altında can verir, divanın bütün tercümeleri de yakılır.

Yılmayan Uygurların bir başka girişimi, 1960-63 yıllarında, Çin İlimler Akademisi Şincang Bölümü Müdür Yardımcısı Uygur Sayrami tarafından hayata geçirilir. Fakat hem Sayrani yardımcılarıyla birlikte öldürülür hem de tercümenin metinleri yakılır.

Uygurlar ın Divan a merakı bütün bu olanlara rağmen azalmamakta aksine artmaktadır. Halkın ve aydınların yoğun isteği ile Divanü Lügati’t Türk İbrahim Muti in yönetiminde Abdusselam Abbas, Abdurrahim Ötkür, Abdurrahim Habibulla, Abdulreşit Kerim Sait, Abdulhamit Yusufi, Halim Salih, Hacı Nur Hacı, Osman Muhammed Niyaz, Emin Tursun, Sabit Ruzi, Muhammet Emin ve Mirsultan Osmanov’dan oluşan 12 kişilik komisyon tarafından tercüme edilir.

Bu tercüme ile Divan, 1981-84 yıllarında Urimçi de 3 cilt halinde ve 10 bin nüsha basılır. Divanü Lügati’t Türk, Kazakistan ve Azerbaycan da ise SSCB nin yıkılışından sonra yayınlanabildi.


BU YAZILARDA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR:
Almanya’nın Türkiye operasyonları!
Misyoner okullarından FETÖ okullarına!
Asala operasyonları nasıl ve kimlerce yapıldı?
1973-1981 yılları arasında Ermeni saldırılarının krolonojik listesi
Yazıcıoğlu cinayeti ‘Millete çevrilen namluya selam durmam’
Rockefeller ‘fakirlere yardım’ diye gelip isyancılara para dağıtınca Osmanlı’nın da Cumhuriyet’in de kara listesine alınmıştı
44 ABD başkanının aynı soydan geldiğini biliyor muydunuz?
12 Adalar’ı Lozan’da verdik ama hangi Lozan’da?


BİZİ SOSYAL MEDYADAN TAKİP EDİN
Bizi TWİTTER‘da takip etmek için tıklayın:@HaberEnteresan
Bizi FACEBOOK‘ta takip etmek için tıklayın:Enteresan Haber
Bizi İNSTAGRAM‘da takip etmek için tıklayın:enteresanhaberci

Etiketler: , , , , , , , ,

EN ÇOK OKUNAN İLGİNÇ BİLGİLER